Passipoularidou’s Weblog

Φεβρουαρίου 14, 2013

ΤΑ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΡΤΟΚΩΣΤΑ: ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ

Filed under: Uncategorized — passipoularidou @ 9:02 πμ
Τα μεταβυζαντινά υφάσματα της Ιεράς Μονής Αρτοκώστα: τεκμηρίωση και συντήρηση
13 Φεβρουαρίου 2013
by  http://www.pemptousia.gr/2013/
Πολιτισμός / Διαχείρηση μελέτη και συντήρηση πολιτισμικής κληρονομιάς  

ΤΑ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΡΤΟΚΩΣΤΑ: ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ

Χρήστος Καρύδης

Δρ. Προλ. Συντήρησης & Ιστορίας Υφάσματος- Επικ. Καθηγητής (407/80) Πρόγραμμα Σπουδών Διαχείρισης Εκκλησιαστικών Κειμηλίων, Ανώτατη  Εκκλησιαστική Ακαδημία Θεσσαλονίκης & ΑΤΕΙ Ιονίων Νήσων- Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης

c.karydis@gmail.com

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Το άρθρο περιγράφει την τεκμηρίωση και την επεμβατική συντήρηση δύο μεταβυζαντινών εκκλησιαστικών υφασμάτων θησαυρίσματος της Ι. Μονής Αρτοκωστά που πραγματοποιήθηκε από το νεοσύστατο εργαστήριο συντήρησης εκκλησιαστικών υφασμάτων της Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης (Α.Ε.Α.Θ). Το επιτραχήλιο και το μεγάλο Ωμοφόριο της Μονής παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην επιστημονική κοινότητα. Η μελέτη των δύο λειτουργικών ενδυμάτων περιελάμβανε την στερεομικροσκοπική παρατήρηση, την καταγραφή της κατάστασης διατήρησης, καθώς και την ταυτοποίηση των ανόργανων και οργανικών υλικών με την χρήση Υγρής Χρωματογραφίας Υψηλής Απόδοσης με ανιχνευτή συστοιχίας διόδων (HPLC-DAD) και Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας Σάρωσης με Φασματοσκοπία Ενεργειακής Διασποράς Ακτίνων-Χ (SEM-EDX) σε συνεργασία με άλλα εργαστήρια της Α.Ε.Α.Θ. Η παρουσίαση των συγκεκριμένων έργων θα δώσει κατευθυντήριες γραμμές για την συλλογική επιστημονική προσέγγιση στην διατήρηση των υφασμάτινων έργων τέχνης. 

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Εκκλησιαστικά υφάσματα, ίνες, προληπτική & επεμβατική συντήρηση, μεταλλικά νήματα, βαφές, ωμοφόριο, επιτραχήλιο.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το εργαστήριο συντήρησης εκκλησιαστικών υφασμάτων της Α.Ε.Α.Θ ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2010 με την έναρξη του συγκεκριμένου μαθήματος. Διαχειρίζεται Βυζαντινά, μεταΒυζαντινά και νεότερα εκκλησιαστικά τρισδιάστατα και δισδιάστατα λειτουργικά ενδύματα  όπως και διακοσμητικά υφάσματα που χρησιμοποιούνται μέσα στην Aνατολική Ορθόδοξη Εκκλησία. Τα περισσότερα από αυτά, όπως και τα υφάσματα που αναλύονται στη συγκεκριμένη ανακοίνωση είναι κατασκευασμένα από συνδυασμό υλικών: μεταλλικά νήματα, χαρτί, φυσικές και συνθετικές ίνες, βαφές, ζωγραφισμένες επιφάνειες, κάνοντας την διατήρηση τους ακόμη πιο πολύπλοκη και επιτακτική.

Το επιτραχήλιο και το μεγάλο Ωμοφόριο που μελετούνται, χρονολογούνται στον 18oαιώνα και προέρχονται από το ιστορικό μοναστήρι της Αρτοκωστά του 16ου αιώνος που βρίσκεται στον Πάρνωνα και ανήκει στην κοινότητα Πραστού. Η αναλυτική μελέτη των έργων πριν την συντήρηση έδωσε πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα και η παρουσίαση αυτών είναι το αντικείμενο της συγκεκριμένης εργασίας.

ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΩΜΟΦΟΡΙΟ

Το Μεγάλο Ωμοφόριο (όπως εμφανίζεται στο Σχήμα 1) φέρει στην πρόσθια όψη του επειραμένα επάνω σε κόκκινο μεταξωτό κάμπο τέσσερα σταυρόσχημα επιθήματα, τρία ζεύγη μικρών ταινιών τους ‘ποταμούς’ και πόλο που απεικονίζει τον Χριστό ως Μέγα Αρχιερέα.

omoforo

Σχήμα 1: Γενική άποψη του Μεγάλου Ωμοφορίου πριν την συντήρηση.

Τα σταυρόσχημα φέρουν μετάλλιο με τις παραστάσεις της Θεοτόκου, του Αγ. Ιωάννη του Προδρόμου, του Απ. Παύλου και του Απ. Πέτρου. Ελικοειδής πλοχμοί γεμίζουν το κενό του κάμπου γύρω από τα μετάλλια. Οι σταυροί, ο πόλος και οι ποταμοί πιθανόν να προέρχονται από άλλο Ωμοφόριο και να τοποθετήθηκαν εκ νέου. Το ένδυμα καταλήγει σε οχτώ θυσάνους. Με μεταλλικά νήματα έχουν κεντηθεί ακολουθώντας την τεχνική της ορθής ρίζας (Θεοχάρη, 1986) ένα μέρος από τα ανθικά μοτίβα, τα φωτοστέφανα και τα σιρίτια. Χρωματιστές κλωστές έχουν χρησιμοποιηθεί για τα πρόσωπα, τις γενειάδες και τα χέρια.

ΕΠΙΤΡΑΧΗΛΙΟ

Το επιτραχήλιο (όπως εμφανίζεται στο Σχήμα 2) σε κάμπο κόκκινο-βυσσινί με χρυσό και αργυρό σύρμα εικονίζονται σε μικρά διάχωρα οι δώδεκα σκηνές του δωδεκαόρτου καταλήγοντας σε πέντε θυσάνους κόκκινης και ώχρινης τονικότητας. Στην περιοχή του τραχήλου απεικονίζεται ο Χριστός σε ελικοειδή δόξα ως Μέγας Αρχιερέας πλαισιωμένος από αγγέλους. Η παράθεση των Χριστολογικών σκηνών διακόπτεται για να παρεμβληθούν δύο θεομητορικές σκηνές, η Κοίμηση της Θεοτόκου και ο Ευαγγελισμός. Τις παραστάσεις ακολουθεί ένα διάχωρο με πλοχμοειδές κόσμημα με ασημένια και χρυσά στοιχεία.

Σχήμα 2: Γενική άποψη του επιτραχηλίου πριν την συντήρηση.

Σχήμα 2: Γενική άποψη του επιτραχηλίου πριν την συντήρηση.

Οι επιγραφές που φέρει το επιτραχήλιο δεν είναι όλες στα ελληνικά γράμματα αλλά υπάρχουν και λατινικά γράμματα σε συμπλέγματα γραμμάτων που δεν συμπληρώνουν πάντα την λέξη.

Το ένδυμα έχει κεντηθεί σχεδόν ολόκληρο με χρυσόνημα και αργυρόνημα, με ίνες μεταξωτού ως πυρήνα σε βελονιές ορθή ρίζα, καμάρες και καρφωτό (Θεοχάρη, 1986). Χρωματιστές μεταξωτές ίνες έχουν χρησιμοποιηθεί για τα σαρκώματα.

Το επιτραχήλιο αποτελείται από σύνδεση αρκετών υφασμάτων και φοδρών λόγω της ανάγκης συγκράτησης του βάρους των μεταλλικών νημάτων πάνω στην επιφάνεια. Το ένδυμα φέρει μεταξωτή φόδρα ανοιχτού πράσινου χρώματος, βάση βαμβακερή μπλε χρώματος και λινή σταρένια επένδυση. Η τεχνική, η εκτέλεση και το σχέδιο δείχνουν το έργο να έχει ακολουθήσει βυζαντινά πρότυπα και είναι δείγμα καλής τέχνης χρυσοκεντήματος του 18ου αιώνα.

ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

Τα αποτελέσματα των αναλύσεων των κατασκευαστικών υλικών θα μας χρησιμεύσουν στην κατανόηση της κατασκευής και της παθολογίας των φθορών των αντικειμένων συμβάλλοντας στην ορθή σύνταξη και επιλογή των επεμβάσεων διατήρησης.

ΣΤΕΡΕΟΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

Κατά την στερεομικροσκοπική παρατήρηση με οπτικό μικροσκόπιο (ΟΜ) με διερχόμενο φώς και υπεριώδη πηγή διέγερσης (Zeiss) παρατηρήθηκε ότι και τα δύο ενδύματα έχουν κατασκευαστεί από φυσικά πολυμερή (όπως εμφανίζεται στα Σχήματα 3, 4) και μεταλλικά νήματα με πυρήνα και σύρματα. Τα μεταλλικά ελάσματα είναι κομμένα σε επίπεδη μορφή με αδρές πλευρές, τα οποία είχαν μεταβαλλόμενο πλάτος και πάχος κατά μήκος του δείγματος.

Ίνες κυτταρινικής προέλευσης βαμβάκι και λινό χρησιμοποιήθηκαν για τις φόδρες και πρωτεϊνικής προέλευσης όπως είναι το μετάξι χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του κόκκινου-βυσσινί κάμπου. Μετάξι χρησιμοποιήθηκε και για τα γυμνά μέρη των παραστάσεων (γραψίματα, σαρκώματα και φωτίσματα) αλλά και ως πυρήνας για τα μεταλλικά νήματα σε διάφορα χρώματα.

Σχήματα 3, 4: Δείγμα από το περιμετρικό σιρίτι του Ωμοφορίου. Η κατά μήκος μορφή των ινών παρατηρείται με διάφορες περιελίξεις γύρω από τον άξονα της ίνας, σχηματίζοντας χαλαρές σπείρες.

Σχήματα 3, 4: Δείγμα από το περιμετρικό σιρίτι του Ωμοφορίου. Η κατά μήκος μορφή των ινών παρατηρείται με διάφορες περιελίξεις γύρω από τον άξονα της ίνας, σχηματίζοντας χαλαρές σπείρες.

Τα μορφολογικά χαρακτηριστικά που παρατηρήθηκαν και ταυτοποιήθηκαν στις ίνες είναι τα εξής:

Για τις ίνες κυτταρινικής προέλευσης (όπως εμφανίζεται στα Σχήματα 3, 4) παρατηρήθηκε συστροφή, με μικρά σκούρα στοιχεία στο εσωτερικό της ίνας, χαρακτηριστικό φαινόμενο των ινών με φυτική προέλευση. Αυτομάτως το δείγμα ταυτοποιήθηκε ως βαμβάκι. Σε κάθετη τομή το βαμβάκι παρουσιάστηκε ως σχήμα νεφρού ή φασολιού (Cook, 1984, και Greaves and Saville,1995).

Διαβάστε  το άρθρο pemtousia.gr »

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Φτιάξε δωρεάν site ή blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: