Οι λέξεις με βάρκα τον άνθρωπο, πλέουν στην θάλασσα του χρόνου.

The Mythologists Filiafab Sofia

Οι λέξεις με βάρκα τον άνθρωπο, πλέουν στην θάλασσα του χρόνου, περνούν τρικυμίες και θαλασσοταραχές, αλλά παρολαυτά καταφέρνουν να επιβιώσουν από το φθοροποιό πέρασμα του πανδαμάτορα χρόνου. Σαν μια μακρόσυρτη ηχώ φτάνουν στα αυτιά μας κάνοντας φανερή την παρουσία τους. Τί κι αν δημιουργήθηκαν πριν από πολλά πολλά χρόνια, κρύβουν μέσα τους τον σπόρο της αθανασίας. Όσο απίθανο κι αν φαντάζει, εκφωνούμε πληθώρα λέξεων, οι οποίες εκφωνούνταν κι από τους προγόνους μας. Άλλες πάλι έχασαν την πρωταρχική τους μορφή αλλά κατάφεραν να επιβιώσουν ζευγαρώνοντας με άλλες, ή μέσω των παραγώγων τους. Βέβαια, εκτός από τον άνθρωπο, μείζονος σημασίας μεταφορικό μέσο τους αποτελεί και το χαρτί. Ο γραπτός λόγος είναι μία χρονομηχανή, σπάνια λανθάνει και μέσω αυτού έρχεσαι σε άμεση επικοινωνία με τον δημιουργό. Verba volant, scripta manent έλεγαν οι λατίνοι. 

Σήμερα θέλησα να κάνω μία μικρή μνεία στις λέξεις, οι οποίες τόσο με έχουν απασχολήσει στην ζωή μου και στις οποίες άλλωστε οφείλουμε και την ύπαρξη των μύθων διότι λειτούργησαν ως πρωτογενές υλικό για την δημιουργία τους καθώς και την διασωσή τους. Επίσης, αν δεν υπήρχαν οι λέξεις δεν θα υπήρχε κι αυτό εδώ το κέιμενο, στο οποίο πρόκειται να σας παραθέσω κάποιες ομηρικές λέξεις που έχουν διασωθεί στον λόγο μας και τις χρησιμοποιούμε χωρίς να γνωρίζουμε πως έχουν διανύσει 3.000 χρόνια περίπου για να χτυπήσουν την θύρα του λόγου μας. Σκεφτείτε πως κατά κάποιον τρόπο, συνδεόμαστε με τον Όμηρο κι ας παρεισφρέει ο χρόνος. Αυτήν την στιγμή νιώθω σαν να βρήκα, όπως περιπλανιόμουνα στην ακρογιαλιά, ένα σφραγισμένο μουκάλι μ’έναν πάπυρο μέσα, σταλμένο από τον ίδιο τον Όμηρο, παρακαλώντας με να σας κοινοποιήσω το περιεχόμενό του. Τον ανοίγω λοιπόν και ιδού: 

Παρατηρείται στον Όμηρο λοιπόν η χρήση του ρήματος «δέρκομαι», το οποίο σήμερα δεν υπάρχει. Υπάρχει όμως η λέξη «δράκος» και η λέξη «οξυδερκής » (= ο έχων οξεία όραση και αντίληψη, ο διορατικός). Χρησιμοποιεί επίσης το ρήμα «κορέω» (= φροντίζω, σκουπίζω, σαρώνω), που αν και δεν χρησιμοποιείται στην ελληνική έχει διασωθεί σε άλλες γλώσσες ( αγγλ. care, ιταλ. cura κ.λπ.). Στα ελληνικά όμως έχει διασωθεί η λέξη «νεωκόρος» (= αυτός που φροντίζει τον ναό). Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι και στο α’ συνθετικό έχει διασωθεί το αττικόληκτο «νεώς» αντί «ναός», όπως και σε άλλες λέξεις ( λεώς αντί λαός –> λεωφορείο κ.λπ.), δηλαδή έχει διασωθεί παντού ο αρχαιότερος τύπος.

Η λέξη «φώρ» (= κλέφτης) έχει χαθεί στις μέρες μας, υπάρχει όμως ακόμη η έκφραση «επ’αυτοφώρω». Επίσης, όσο κι αν σήμερα δεν μιλάμε για τους λώπους= ρούχα, έχει διασωθεί η λέξη «λωποδύτης» ( = αυτός που βυθίζει, εκ του δύω, τα χέρια του στα ρούχα και κλέβει). Κι αν το ρήμα αλέξω ( = προστατεύω,αποτρέπω, απομακρύνω) δεν λέγεται σήμερα, μας έχει αφήσει το αλεξικέραυνο, αλεξίσφαιρο, αλεξιβρόχιο, αλεξίπτωτο καθώς και το όνομα Αλέξανδρος.

Η ομηρική «αυδή» (= φωνή), επεβίωσε μέσα από τις λέξεις «άναυδος, απηύδησα». Και ο κατάλογος μεγαλώνει με την λέξη «λάς» (= πέτρα), που μας δίνει τις λέξεις «λαξευτός, λατομείο». Το βάρος λέγεται «άχθος» και η γη «άρουρα». Όσο κι αν νομίζουμε πως αγνοούμε την σημασία των λέξεων σήμερα έχουμε την λέξη «αχθοφόρος» και τις λέξεις «αρουραίος, άροτρον». Άλλη μία ομηρική λέξη που δηλώνει την γη, είναι η λέξη «χθών», εξακολουθεί να υπάρχει στις λέξεις «υποχθόνιος, καταχθόνιος». 

Ο «νόστος» στην ομηρική γλώσσα είναι η επιστροφή και το «άλγος» είναι ο πόνος. Σήμερα χρησιμοποιούμε ευρέως τις λέξεις νοστ-αλγία, παλιν(ν)όστηση, αναλγητικά φάρμακα, νευραλγία κ.λπ. Ακόμη «τέλος» είναι η δαπάνη, που διασώζεται ως τις ημέρες μας, στην λέξη «πολυ-τελής». Και συνεχίζουμε… το δείπνο μπορεί να μην λέγεται πλέον «δόρπον», υπάρχει όμως ακόμη το επιδόρπιο! Κι αν το επίρρημα «θαμά» (= συχνά) έχει σήμερα φύγει, άφησε κι αυτό τον απόγονό του. Την λέξη «θαμών» (= αυτόν που συχνάζει κάπου). Επιπλέον, η λέξη «αυλός» (=σωλήνας) μαζί με την λέξη «πυρ» (=φωτιά), συνθέτουν την γνωστή μας λέξη πύραυλος, η οποία τα συνδυάζει και τα δύο.

Θα κλείσω το άρθρο με το ρήμα «εάω-ω» που σημαίνει «αφήνω». Αν και το ίδιο σήμερα δεν χρησιμοποιείται , θα ανακαλύψουμε στον νεοελληνικό τύπο «άσε με», τον αρχαίο «εασόν με», που με επίδραση στην κατάληξη μέσα από το πέρασμα των αιώνων είχε γίνει «εασέ με» και στην συνέχεια «άσε με». Σύντομα, αν σας γοήτευσε το κείμενο, θα υπάρξει και δεύτερο! ( το κομμάτι της παράθεσης των λέξεων πάρθηκε από το βιβλίο του καθηγητή Αντωνίου Α.Αντωνάκου, Εις Οιωνός Άριστος, Αμύνεσθαι περί Γλώσσης, από τις εκδόσεις Νέα Θέσις.)

 — with Filiafab Sofia.