Passipoularidou’s Weblog

Ιουλίου 8, 2013

«ΙΟΥΛΙΟΣ Ο ΑΛΩΝΑΡΗΣ»

Filed under: Uncategorized — passipoularidou @ 6:34 πμ

Ολυμπία ΧατζησάρουΦίλες και φίλοι Μυθολόγοι, καλησπέρα!

Ο Ιούλιος είναι ήδη εδώ και ας δούμε ποιος είναι ο ρόλος του στην ελληνική παράδοση.

«ΙΟΥΛΙΟΣ Ο ΑΛΩΝΑΡΗΣ»

Ο Ιούλιος είναι ο έβδομος μήνας του έτους κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο. «Ιούλος» στα ελληνικά, ονομάζεται το πρώτο χνούδι που φαίνεται στα μάγουλα των αγοριών. Παλαιότερα λεγόταν Quintilis (Πέμπτος). Οι Ρωμαίοι έδωσαν αυτό το όνομα στον μήνα, για να τιμήσουν τον θεοποιημένο Ιούλιο Καίσαρα (που γεννήθηκε στις 7 Ιουλίου 44 π.Χ.). Σε «Ιούλιο», από «Κουϊντίλιος» ,μετονομάσθηκε το 44π.Χ. από τον Μάρκο Αντώνιο, στενό φίλο του Ιουλίου Καίσαρα, σε ανάμνηση των υπηρεσιών που ο τελευταίος πρόσφερε στη Ρώμη.
Ο Ιούλιος αντιστοιχεί στον αρχαίο μήνα Κρόνιο ή Εκατομβαιώνα και ήταν ο πρώτος μήνας του χρόνου. Το αρχαιότερο όνομα του μήνα ήταν Κρονιών και προς τιμήν του Κρόνου τελούνταν γιορτές.
Οι γιορτές αυτές, από πολλούς συγγραφείς, αναφέρεται ότι τελούνταν τους μήνες Ποσειδεώνα και Γαμηλιώνα. Αυτό συμβαίνει διότι, αρχικά, οι Αθηναίοι γιόρταζαν την αρχή του έτους μετά τη χειμερινή τροπή του ήλιου, αργότερα, όμως, με την πρώτη νέα σελήνη μετά τη θερινή τροπή του. Έτσι, ο πρώτος μήνας των Αθηναίων αντιστοιχούσε προς το τελευταίο ήμισυ του σημερινού Ιουνίου και το πρώτο μέρος του Ιουλίου. Στο τέλος του μήνα Ιουλίου, που λεγόταν Μεταγειτνιών, τελούνταν γιορτές αφιερωμένες στο Μεταγείτνιον Απόλλωνα, προς ανάμνηση της μετοικήσεως των κατοίκων της Μελίτης στην Αττική.
Τη νύχτα της Εαρινής Ισημερίας, που συνέπιπτε με τη 12 μέρα του Εκατομβαιώνος, στην Ελλάδα, σε όλες τις ελληνικές αποικίες και στα παράλια των Μικρασιατικών αποικιών γιόρταζαν τα Κρόνια. Στην Αρχαία Ολυμπία, στον Κρόνιο Λόφο, ιερείς πραγματοποιούσαν θυσία μεγαλοπρεπή.
Στις γιορτές των Κρονίων, οι δούλοι είχαν αργία και μπορούσαν να παρευρεθούν στο γιορτινό τραπέζι, ενώ οι άρχοντες εκτελούσαν τα χρέη των δούλων. Το γεγονός αυτό οφείλεται στην ευχάριστη είδηση της διάνοιξης των Τεμπών, όταν ο πατέρας Κρόνος χώρισε τα βουνά, με αποτέλεσμα η τεράστια λίμνη – που κάλυπτε τότε την κοιλάδα της Θεσσαλίας – να αδειάσει, και έτσι γεννήθηκε μια τεράστια εύφορη περιοχή, που θα παρείχε καρπούς και καταφύγιο σε μεγάλους πληθυσμούς, ζώων και ανθρώπων.
Το χαρμόσυνο γεγονός βρήκε τους τότε βασιλείς σε συμπόσιο, και τόσο μεγάλη ήταν η χαρά τους, που σηκώθηκαν και υπηρέτησαν τους αγγελιοφόρους, που έφεραν μια τόσο χαρμόσυνη είδηση. Από αυτή τη γη θα επωφελούνταν όλοι. Από τότε κρατάει το έθιμο των δούλων.
Αργότερα, ο μήνας ονομάστηκε Εκατομβαιών, από τα Εκατόμβαια, μία γιορτή που γινόταν προς τιμή του Απόλλωνα (ή του Ήλιου). Η λέξη παράγεται από την εκατόμβη (εκατόν+βους), που σήμαινε θυσία εκατό βοδιών. Επρόκειτο για τη «μαγική» πράξη πολλαπλασιασμού των βοδιών. Θυσίαζαν ένα, για ν’ αποκτήσουν εκατό. 
Το χρονικό διάστημα μεταξύ της 21ης και του τέλους του μηνός, κατά την αρχαιότητα, ονομαζόταν «Κυνάδες μέρες», απ’ όπου προέρχεται και ο όρος «κυνικά καύματα». Η ονομασία τούτη προέρχεται από το γεγονός ότι, τις μέρες αυτές, ο φωτεινότατος αστέρας Σείριος (ανήκει στον αστερισμό του Μείζονος Κυνός) ανατέλλει συγχρόνως με τον ήλιο, κάνοντας τις μέρες ακόμη πιο θερμές.

Στην ελληνική παράδοση, το περιεχόμενο του Ιουλίου δηλώνεται, όπως άλλωστε συμβαίνει και με τους άλλους μήνες, με τα ονόματα που δίνει ο λαός στο μήνα. Τον λένε Αλωνάρη, Αλωνευτή, Αλωνιάτη και Αλωνιστή γιατί τότε αλωνίζουν. Το λένε Γυαλινό και Γυαλιστή ( Νάξο-Χίο γιατί ωριμάζουν τα σταφύλια και γυαλίζουν), Φουσκόμηνα, γιατί φουσκώνουν τα σύκα. Είναι γνωστός και με τις ονομασίες Δευτερογιούλης, Λιοτρόπης. Στον Πόντο ο Ιούλιος λεγόταν Χορτοθέρτς, γιατί ήταν ο μήνας του θερισμού των χόρτων. Έτσι, έλεγαν: «Έρθεν και ο Χορτοθέρτς, Έπαρ’ το καγάν’ (δρεπάνι) σο χερ’ τσ’ (χέρι σου)». Στην Κερασούντα, Κοτύωρα, Τρίπολη, Χαλδία και Σάντα τον έλεγαν ο Χορτοθέρης, ενώ στην Τραπεζούντα Χορτοθέρ’ς, αλλά και Χορτοθέρης. Στα Σούρμενα και στη Ματσούκα λεγόταν Θερ’νός και στην Κρώμνη και με τα δύο ονόματα.

ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΙΟΥΛΙΟΥ

ΑΛΩΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ

Αυτήν την περίοδο πραγματοποιείται το αλώνισμα. Το αλώνισμα, στις περιγραφές της λαογραφίας, δεν λειτουργεί με την σημερινή εικόνα του αλωνισμού ,που γίνεται με μηχανικά μέσα. Έχουμε όμως περιγραφές του παραδοσιακού τρόπου του αλωνισμού. 
Παλαιότερα, όταν δεν υπήρχαν οι σύγχρονες μηχανές, οι γεωργοί μας καθάριζαν από τα αγριόχορτα το αλώνι ,που βρίσκονταν σε μέρος που να το φυσούν οι περισσότεροι άνεμοι και ήταν στρωμένο με πέτρα ή συχνότερα με χώμα. Το αλώνι είχε σχήμα κυκλικό και στη μέση βρίσκονταν το «στρέντζερο» ή το «στρογερό», το ξύλινο δοκάρι γύρω από το οποίο έτρεχαν τα ζώα που θα αλώνιζαν τα στάχυα. Τα βόδια, τα άλογα, τα γαϊδούρια ή τα μουλάρια που χρησιμοποιούνταν, ήταν ζεμένα το ένα δίπλα στο άλλο και γυρνούσαν γύρω από το κεντρικό στύλο ποδοπατώντας έτσι τα στάχυα. Πολλές φορές, χρησιμοποιούσαν και την «δοκάνα», μια ειδικά διαμορφωμένη πλατφόρμα που θρυμμάτιζε τα στάχυα. Κατόπιν, με ένα δικριάνι σαν φτυάρι, ξεκινούσε το λίχνισμα, η διαδικασία που ξεχώριζε τον καρπό από το άχυρο με την βοήθεια του ανέμου. Σύμφωνα με τα έθιμα του αλωνισμού, δεν κάνει να έρθει στο αλώνι γυναίκα με ρόκα γνέθοντας γιατί «είναι ξωτικιά και διώχνει τον άνεμο και δεν μπορούν να ανεμίσουν (λιχνίσουν)». Πολλά από τα έθιμα αυτά προέρχονται μάλιστα από τα αρχαιοελληνικά Θαλύσια, προς τιμήν της Δήμητρας
Την εποχή αυτή όπως μας λένε οι χωρικοί της Αρτοτίνας «σμίγουν τα δύο ψωμιά»: το παλιό με το καινούργιο. Είναι δύσκολη εποχή, γιατί σώνεται η παλιά σοδειά και ο γεωργός δεν έχει πεντάρα, είναι «πανί με πανί» όπως λένε. Γι αυτό ο σωρός του φρεσκοαλωνισμένου, φρεσκολιχνισμένου σιταριού είναι για τον γεωργό το πιο πολύτιμο πράγμα και πρέπει να το προφυλάξει από κάθε κακό. Κάθε τόπος έχει τα δικά του έθιμα και τις δοξασίες που συνδέονται με το σωρό του σιταριού και το πρώτο ψωμί που θα ζυμωθεί με το καινούργιο σιτάρι. Στην Θράκη το πρώτο ψωμί το κάνουν κουλούρι και το λένε τζιτζιροκούλουρο, γιατί το προσφέρουν στον τζίτζιρα, ο οποίος συνοδεύει με το τραγούδι του τους θεριστάδες και τους αλωνιστάδες. Σε άλλα μέρη, απ’ αυτό το πρώτο ζυμάρι ζύμωναν και μία κουλούρα που την κρεμούσαν στη βρύση για να τρέξουν τα καλά, όπως το νερό. Όποιος πήγαινε πρώτος να πάρει νερό από τη βρύση, έπαιρνε και την κουλούρα.

Το σωρό του σιταριού, συνήθως, τον σταυρώνουν και μπήγουν στη κορφή του ένα φτυάρι. Ύστερα προχωρούνε στο μέτρημα, παίρνοντας όλες τις προφυλάξεις που χρειάζονται για να μην τους πιάσει το μάτι. Το μέτρημα του σταριού γινόταν το πρωί. Ακολουθούσαν οι ευχές: καλοξόδευτο και καλοφάγωτο, και ακόμα γινόταν το λεγόμενο καρποφίλημα, όπου ο γεωργός φιλούσε τον καρπό, ευχόμενος και η νέα σοδειά να είναι καλή και η τύχη των προϊόντων του να είναι ανάλογη.

ΑΜΦΙΣΣΑ: Στα όμορφα χωριά της Άμφισσας, μπαίνοντας ο Ιούλης (ο Αλωνάρης, όπως λεγόταν), ο θέρος είχε τελειώσει και τα «χρυσά στάχυα» είναι στοιβαγμένα στα θυμονοστάσια κοντά στ’ αλώνια. Υπήρχαν διάφορα αλώνια από γειτονιά σε γειτονιά που έπαιρναν και τ’ όνομα του πλησιέστερου γείτονα.
T’ αλώνια, αφού καθαρίζονταν καλά από τις πέτρες και τα σκουπίδια, αλείφονταν με το σάρωμα (σκούπα από ρείκια), με τον παχύρευστο πολτό που κατασκευαζόταν από σβουνιά των βοδιών και η οποία επί μέρες μούλιαζε στα χάλκινα καζάνια. Αφού, λοιπόν, πέρναγαν όλο τ’ αλώνι με τον «παχύρευστο χυλό», διόρθωναν τον ξύλινο στρίελο στο μέσον του αλωνιού, και καρτερούσαν τη σειρά τους για να ‘ρθει ο βαλμάς με τ’ άλογα για το αλώνισμα. Το αλώνισμα ήταν σωστό πανηγύρι, καθώς τ’ άλογα μέσα στο λιοπύρι με τους ατέλειωτους κύκλους ξεσπύριζαν τα στάχια, να ξεχωρίσει ο καρπός που θα κατέληγε στ’ αμπάρι για το θρέψιμο της φαμελιάς. Άντε και τα κεράσματα… άντε και λίγος αλευρίσιος χαλβάς… βοήθαγαν στ’ αλώνισμα.
O βαλμάς με το καμτσίκι στο χέρι «μαστίγωνε» τ’ άλογα στους συνεχείς και χωρίς σταματημό κύκλους, μέχρι να ξεχωρίσει ο καρπός απ’ τα άχυρα.
Όταν όλα τελείωναν, τότε άρχιζε το μαρτύριο του λιχνίσματος. Παρακαλούσαν να φυσήξει λίγος αέρας, για να λιχνίσουν το αλωνισμένο στάρι να ξεχωρίσει από τα άχυρα. Tα ξύλινα φτυάρια ανεβοκατέβαιναν ψηλά, λιχνίζοντας το γέννημα. Και οι ευχές έδιναν και έπαιρναν… άντε καλά μπερεκέτια… καλοφάγωτο… και του χρόνου τρανίτερο…
Το «βλογημένο σόδεμα» κατευθυνόταν στο ξύλινο αμπάρι, να θρέψει τη φαμελιά, και τ’ άχυρα στις αχυρώνες για τάισμα των ζώων.
Είναι σκηνές που μοιάζουν με παραμύθια που αγγίζουν τα όρια της φαντασίας. Τότε πρωταρχικός στόχος ήταν η επιβίωση.
Με τα φακιόλια τα λευκά για να προστατευθούν από τον καυτερό ήλιο, κρατώντας τα χερόβολα δούλευαν ασταμάτητα.
Στο αλώνι, ο Bαλμάς ολόγυρα γυρίζει με το καμτσίκι, φόβητρο των αλόγων, μη σκύψουν το κεφάλι και φάνε τον πολύτιμο καρπό. Δίπλα του, κάποιος πιτσιρίκος βοηθάει μη μπλέξουν τα σχοινιά στο στρίελο με τους ατέλειωτους κύκλους. Στο τέλος θα λάβει το νόμιμο «ξάι» όπως προβλεπόταν για τον κόπο του.»

Η ΑΡΓΑΤΙΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ : Εκείνο όμως που είναι συγκινητικό και χαρακτηριστικό των προγόνων μας, είναι η αλληλεγγύη, η αγάπη και η συμπαράσταση προς τον πάσχοντα, τον ορφανό, τη χήρα. Έτσι, στον Πόντο, αν δεν μπορούσε κάποιος να θερίσει ή να αλωνίσει, δουλειές που δεν περιμένουν, γιατί υπήρχε πάντοτε ο κίνδυνος της πυρκαγιάς ή της καταιγίδας, τότε συγκεντρώνονταν πολλοί και χωρίς αμοιβή πήγαιναν και δούλευαν με χαρά, ώσπου να τελειώσουν τις δουλειές και αυτού που είχε την ανάγκη. Την προσφορά αυτή τη λέγανε αργατία.
Επίσης, για να δείξουν το σεβασμό και την τιμή προς τους προύχοντες του τόπου, σχημάτιζαν την τρανόν αργατίαν, η οποία και έπαιρνε πανηγυρικό χαρακτήρα.
Αλήθεια, στη σημερινή εποχή που όλα έχουν βιομηχανοποιηθεί, μπορεί κανείς να συλλάβει την κραυγή των πατέρων μας «φύσα αέρα, φύσα αέρα, θα ευτάμε σε κολοθόπον;». Κι όταν φυσούσε, πάλι αναφωνούσαν: «Ωωχ! Κολόθ’, κολόθ’», (ωχ! ψωμάκι, ψωμάκι) δηλ. θα γίνει πιο μεγάλο ακόμη το ψωμί. Τα χρόνια έρχονται και περνούν, όμως το ψωμί ως τώρα είναι το ευλογημένο ψωμί, κι ακόμη ευλογημένοι είναι και θα είναι αυτοί που κοπιάζουν για να μας το προσφέρουν, έστω και με τα σύγχρονα τεχνικά μέσα, γιατί ο ψωμί έμεινε ψωμί και τίποτα στο διάβα των αιώνων δεν το έχει αντικαταστήσει.

«Στ’ αλώνια καλοσάρωτα/και ξεχωρταριασμένα/θα ξαπλωθούν οι θημωνιές/ξανθόμαλλες πλεξίδες» (Γ. Δροσίνης)

Σας εύχομαι ο Ιούλιος να σας φέρει όλα τα καλά!

Πίνακας: «Αλώνισμα στο Μόλυβο», Θεόφιλος Χατζημιχαήλ

Πηγές: Άλκη Κυριακίδου –Νέστορος, Οι 12 μήνες ΤΑ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
Κατερίνα Κανελλοπούλου-Τσουχτίδη , Έθιμα και γιορτές Ιουνίου & Ιουλίου
Γ. Α. Μέγας. «Ελληνικαί Εορταί και Εθιμα…»
http://philomusos.blogspot.gr/

1 σχόλιο »

  1. Όπως τότες έτσι και τώρα, πάντα θα λέμε [Το ψωμί ,ψωμάκι ]?????????????????

    Σχόλιο από Dimitris Jivelakis — Ιουλίου 14, 2013 @ 9:21 μμ


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Φτιάξε δωρεάν site ή blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: